מעניין מה הייתְ חושבת

השולחן הגדוש לעייפה בפייק פוד שולח אותי למיליוני הארוחות שנקטעו ברגע אחד. הרגע שבו תושבי הבית – ילדים, זקנים, נשים וגברים – השאירו הכול מאחוריהם ונסו בבהלה כדי להציל את חייהם. אפשר שכעבור זמן קצר חזרו והשלימו את הסעודה, אפשר שזה הזיכרון האחרון מביתם שנהרס, ואפשר שהכובש נכנס לבית, טעם מן המטעמים, מקצתם אהב, מקצתם זרק בגועל, ולעיתים בחר להתגורר בבית בִּמקום בעליו המקוריים.

ארוחת השבת שהשארנו אתמול על השולחן כשנסנו באימה למקלט הציבורי העלתה בי בליל מר של נטישות חפוזות: חבריי מבקשי המקלט, שנמלטו על נפשם מסודן, התערבבו בחרדות מהבוקר הארור של שבעה באוקטובר, בעזה ה"משוטחת", בחיילים שנהנו, לדבריהם, מקפה חם בפינג׳אן ומפיתות טריות שהכינו הכפריות הפלסטיניות ב־1948, ולפתע קפץ לבלילה הזאת גם הפוגרום באוקראינה, שלתוכו נולדה אימי.

בתחילה ראובן פיסל עוגיות מבית אימא באלג׳יריה. הן היו דומות כל כך למקור, שהתחשק לאכול אותן. עבודת השחזור הייתה טבולה בהומור, בני המשפחה הוזמנו לחלוק הערות וזיכרונות קולינריים, לקחת חלק פעיל במעין מחקר בארכיונֵי המשפחה המורחבת.  בילדותו אהב ראובן לשבת ליד אימו ולהתבונן בה אופה, מבשלת ומטגנת תוך כדי פטפוט איתה. מבלי דעת הוא ספג את תנועות ידיה, את המקצבים, את נעיצת המזלג בבצק או את צביטתו לשם יצירת טקסטורות, את הרידוד וקריצת הצורות ואת כל מה שקשור לאומנות הקראפט במטבח. אני זוכרת שבפעמים הראשונות שראיתי את בני משפחתו של ראובן נהנים מהעוגיות מעשה ידיה של אימו, ממש כעסתי – איך הם יכולים לאכול את היופי הזה שהושקעו בו שעות עבודה, כאילו הם אוכלים ביסקוויט של "אֹסם". 

כאשר החל במלאכת פיסול העוגיות המסורתיות, ראובן גילה שלמעשה הוא משחזר את אומנותה של אימו שנטמעה בו. העוגיות הבלתי-אכילות אינן רק שחזור צורני, הן הפכו לשחזור ושימור של עולם שאבד לו עם מותה. 

בעבודתו על המיצב, שולחן האוכל נעשה עמוס יותר ויותר, כאוטי, ביזארי. הגודש גלש אל מתחת לשולחן ומחוצה לו. אל הנוסטלגיה החמימה לבית אימא התווספו כאב וזעם השזורים בהיסטוריה המשפחתית והאישית: הקולוניאליזם הצרפתי שצירפֵת את המשפחה, חוקי משטר וישי ששמו קץ ללימודיה של אימו בבית הספר שכה אהבה, הקריעה מהמולדת אלג'יר, ההגירה למרסיי, ההגירה לישראל ומלחמות משם ומכאן, עד עצם היום הזה. בלהט אירועי השעה, נראה שאלמלא הגבולות שסימנו גודלו של השולחן והמרחב שמתחתיו, המיצב היה יכול לגלוש עוד ועוד.

תמר ורטה-זהבי, מרץ 2026

מרכז לאמנות ומחקר מעמותה | מנהלת אמנותית: לאה מאואס | מנהלת פרויקטים: אור מאי | אחראי חלל ועוזר הפקה: אור אלוני | הקמה: איתמר מבורך | תאורה: איתן חביב | עריכת לשון: רונית רוזנטל | תרגום לערבית: אנוואר בן באדיס | עריכה באנגלית: ג׳ודית אפלטון | עיצוב גרפי: מאיה שלייפר

أتساءل ما هو رأيُكِ

رؤوبين زَهافي 

تُعيدني المائدة المُثقلة بالطعام المُزيّف إلى ملايين الوجبات التي قوطعت في لحظة. إلى تلك اللحظة التي ترك فيها سكان المنزل – أطفالًا وشيوخًا ونساءً ورجالًا – كل شيء وراءهم وهربوا مذعورين لإنقاذ حياتهم. ربما عادوا بعد فترة وجيزة وأكملوا وجبتهم، ربما كانت هذه آخر ذكرى لهم عن منزلهم المُدمّر، أو ربما دخل المُحتلّ المنزل، وتذوّق بعضًا من الأطعمة الشهية، وأحبّ بعضها، ورمى بعضها الآخر باشمئزاز، وربما اختار أحيانًا السكن في المنزل بدلًا من أصحابه الأصليين.

أعادت لي وجبة السبت التي تركناها على الطاولة أمس بينما كنا نهرب في رعب إلى الملجأ العام ليلة مريرة من التخلي المتسرع: زملائي طالبي اللجوء، الذين فروا من أجل حياتهم من السودان، اختلطوا بمخاوف صباح 7 أكتوبر تشرين الأول المشؤوم، في غزة "المسطحة"، مع جنود قالوا إنهم استمتعوا بالقهوة الساخنة في غلاية والأرغفة الطازجة التي أعدتها نساء القرى الفلسطينيات في عام 1948، وفجأة قفزت المذبحة في أوكرانيا، التي ولدت فيها والدتي، إلى هذا المزيج أيضًا.

في البداية، كان رؤوبين يُقلّد صنع كعكات منزل والدته في الجزائر. كانت الكعكات تُشبه الأصلية لدرجة أنه كان يرغب في أكلها. كانت عملية الإعادة مليئة بالفكاهة، ودُعي أفراد العائلة لمشاركة ملاحظاتهم وذكرياتهم عن الطهي، وللمشاركة الفعّالة في نوع من البحث في أرشيف العائلة الممتد. كان رؤوبين، في طفولته، يُحب الجلوس بجانب والدته ومشاهدتها وهي تخبز وتطبخ وتقلّي بينما يُحادثها. دون أن يُدرك، كان يستوعب حركات يديها، وإيقاعاتها، وغرز الشوكة في العجين أو قرصه لخلق ملمس مميز، ولفّه وتشكيله، وكل ما يتعلق بفنون المطبخ. أتذكر المرات الأولى التي رأيت فيها أفراد عائلة رؤوبين يستمتعون بكعكات والدته المصنوعة يدويًا، شعرتُ بالغضب حقًا – كيف يُمكنهم أكل هذا الجمال الذي بُذل فيه جهدٌ لساعات، وكأنهم يأكلون بسكويتًا من شركة "أوسِم"؟

عندما بدأ رؤوبين بصنع الكعكات التقليدية، اكتشف أنه في الواقع يُعيد إحياء فن والدته الذي كان متأصلاً فيه. لم تكن هذه الكعكات غير الصالحة للأكل مجرد إعادة بناء شكلية، بل أصبحت إعادة بناء وحفظاً لعالم فقده برحيلها.

أثناء عمله على التركيب الفني، ازدادت طاولة الطعام ازدحامًا وفوضى وغرابة. امتدّ الازدحام إلى ما تحت الطاولة وخارجها. وإلى جانب الحنين الدافئ لمنزل والدته، كان هناك ألم وغضب متجذران في تاريخ العائلة والتاريخ الشخصي: الاستعمار الفرنسي الذي "فَرنَسَ" العائلة، وقوانين نظام فيشي التي أنهت دراسة والدته في المدرسة التي أحبتها كثيرًا، والتهجير من وطنها الجزائر، والهجرة إلى مرسيليا، ثم إلى إسرائيل، والحروب التي دارت رحاها من هناك إلى هنا، حتى يومنا هذا. في خضمّ أحداث تلك اللحظة، يبدو أنه لولا القيود التي فرضها حجم الطاولة والمساحة تحتها، لكان التركيب الفني قد امتدّ بلا نهاية.

تَمار فيرتي زَهافي، مارس آذار 2026

مركز معموتا للنون والأبحاث | المديرة الفنية: ليئا ماوْس | مديرة المشاريع: أور ماي | مسؤول الفضاء الفني ومساعد الإنتاج: أور ألوني | إنشاء: إيتَمار مبوراخ | إضاءة: إيتان حَبيب | التحرير اللغوي: رونيت روزنتال | الترجمة للعربية: أنور بن باديس |التحرير اللغوي ي الإنجليزية: جوديت أفلاطون| تصميم جرافيك: مايا فلايشر 

No related events found.